Reklam Alanı

YENİDOĞAN BEBEKLERDE SARILIK NEDİR, NASIL ANLAŞILIR?



YENİDOĞAN SARILIĞI NEDİR, NASIL OLUŞUR?

Yenidoğan sarılığı da tüm bebeklerin yaklaşık %60'ında görülen yaygın bir sağlık sorunudur. Sarılık vücutta bilirubinin yükselmesi sonucu derinin sarı renkte görülmesidir. Hayatın ilk 2 haftasında hastaneye yeniden yatışın en sık nedenidir. Yenidoğan sarılıkları genellikle herhangi bir tedaviye ihtiyaç duymaksızın 2 hafta içinde kendiliğinden düzelirken nadiren ciddi yan etkiler doğurabilir. Yenidoğan bebeklerde sarılığın erken tespiti ve takibi oldukça önemlidir çünkü, sarılık çoğunlukla kendiliğinden geçse de, bazı durumlarda bilirubin yüksek seviyelere ulaşıp beyin hasarına neden olabilir. 

YENİDOĞAN SARILIĞI NEDEN OLUR?

Yenidoğanlardaki sarılığın nedeni bebeğin kanında fazla miktarda bilirubin birikmesidir. Bu durum bebeğin derisinde ve gözlerinin beyaz kısımlarında sararmaya neden olur. Özellikle erken doğan bebeklerde daha sık görülür. Bebeklerin karaciğeri, doğduktan sonra bilirubin yıkılması görevini plasentadan daha yeni devir almıştır. Gelişmekte olan karaciğer, bilirubinin uzaklaştırılmasını ilk zamanlar etkin bir şekilde gerçekleştiremez, zaman geçtikçe karaciğer bilirubini etkin bir şekilde uzaklaştırır ve belirtiler kendiliğinden kaybolur.

Ayrıca bazı risk faktörleri de yenidoğan sarılığına sebep olabilir:

  • Anne ve bebek arasında kan uyumsuzluğunun olması,
  • Erken doğum,
  • Büyük kardeşlerinin bebeklik dönemlerinde ışık tedavisi gerektirecek kadar sarılık tespiti,
  • Bebeğin anne karnında geçirdiği hastalıklar,
  • Hepatit,
  • Bebekte karaciğer hastalığının bulunması,
  • Bebeğin safra kanallarına ilişkin tıkanıklık ve diğer sorunlar,
  • Enzim eksiklikleri,
  • Orak hücre anemisi gibi anormal kan hücresi hastalıkları,
  • Genetik hastalıklar,
  • Zor doğum, çoğul gebelik ve anne yaşının yüksek olması gibi bazı faktörler.

YENİDOĞAN SARILIĞININ BELİRTİLERİ NELERDİR?

Yenidoğan sarılığında en önemli belirti artmış uyku hali, sararmış ten, dışkı ve idrar renginde değişme, emme güçlüğüdür. Sarılık olan bebek emmek istemez, sürekli uyku halindedir. Emmeyen bebekte bilirubin daha da artar.

Yenidoğan sarılığı ilk önce yüzde başlar daha sonra göz akı sararır en son el ve ayaklara iner. Ciltteki sarı renk en iyi gün ışığı ya da floresan lamba da gözükür.

Parmakla hafifçe burun veya karın cildine bastırılıp kaldırıldığında sarı renk daha belirgin hale geliyorsa sarılık var demektir. Eğer sarılık tüm vücutta özellikle ayaklarda görülüyorsa mutlaka hemen doktora başvurulmalıdır.

SARILIĞIN ÇEŞİTLERİ NELERDİR?

1)Fizyolojik Yenidoğan (Normal) Sarılık: Yeni doğmuş çoğu bebekte görülen sarılığın kendiliğinden geçen formudur. Karaciğerin henüz tam olarak olgunlaşmamış olmasına bağlı olarak gelişir. Doğumun ardından 2-3 gün içerisinde başlayarak en geç 1-2 hafta içerisinde kendiliğinden düzelir.

2)Prematüre Sarılık: Normal zamanda doğan bebekler fizyolojik sarılığı kendiliğinden yenebiliyorken, prematüre doğan bebekler tedaviye ihtiyaç duyabilirler.

3)Emzirme sarılığı: Bebeğin yeterli anne sütü alamamasına ya da yeterli kalori alımının olmamasına bağlı olarak gelişen sarılık türüdür. Bu tür sarılık genelde annenin sık emzirmesiyle kendiliğinden iyileşir.

4)Anne sütü sarılığı: Bu tür genelde nadir olarak görülür. Erken anne sütü sarılığı genelde yanlış emzirmeden kaynaklıdır ve sonrasında geçer. Fakat geç anne sütü sarılığı daha karmaşıktır. Annenin sütündeki bazı maddelerin bebekte biluribin seviyesindeki artışa sebep olmasıyla meydana gelir. Geç anne sütü sarılığında bilirubin değerleri yüksek düzeyde ise fototerapi uygulanmalıdır. Değerlerin takibinde azalma yoksa emzirmeye bir gün ara verilip daha sonra devam edilir.

5)Patolojik Sarılık: Doğumdan hemen sonra ortaya çıkan ve ciddiye alınması gereken sarılık türüdür. Bu tip sarılıklar, anne ile bebek arasındaki kan uyuşmazlığına, anne kamında geçirilen bazı enfeksiyonlara, annenin kullandığı ilaçlara ya da bebekte doğuştan bazı maddelerin eksik olmasına bağlı olarak oluşabilmektedir. Bu tür sarılıklar genellikle doğumun gerçekleştiği ilk gün ortaya çıkar.

YENİDOĞAN SARILIĞININ TEŞHİSİ NASIL KONULUR?

Genel olarak bebek daha hastanedeyken sarılık durumu doktor tarafından takip edilir ve ona göre taburcu edilir. Fakat yenidoğan sarılığı taburcu olduktan sonra evde de meydana gelebilmektedir. Dolayısıyla yeni doğum yapmış anneler bu konuda dikkatli olmalıdır. Eğer bebeğinizde sarılık belirtileri görüyorsanız doktorunuza başvurunuz. Bu belirtilerin görğlmesi halinde kan testi yoluyla bebekteki biluribin seviyesine bakılır. Sarılık şüphesinde kandaki bilirübin düzeyi topuktan alınan birkaç damla kanla kısa sürede ölçülebilmektedir. Bu testin sonucuna göre sarılık teşhisi konulur.

YENİDOĞAN SARILIĞI HER BEBEKTE GÖRÜLÜR MÜ?

Normal doğan bebeklerin %65’inde, erken doğan bebeklerin ise %80’inde yenidoğan sarılığı görülmektedir. Özellikle de erken doğan bebeklerde sarılık çok daha belirgindir. 

YENİDOĞAN SARILIĞI TEHLİKELİ MİDİR?

Yenidoğan Sarılığı fizyolojik olduğunda genel olarak kendiliğinden düzelmekteyken, patolojik olduğu zaman tehlikelidir. Patolojik sarılıkta bilirubin seviyesi çok yukarıdadır ve kontrol altına alınması ancak ışık tedavisi, kan değişimi veya ilaç ile mümkündür. Tedavi edilmediğinde çok ciddi sorunları beraberinde getirir.  Bu durumdaki bir bebekte ileri dönemde çoğunlukla zeka ve motor gelişim geriliği, işitme, görme sorunları oluşabilir.

Anne sütüne bağlı olarak gelişen fizyolojik sarılık da ise bebek sağlıklıdır ve patolojik seviyeye gelmez.

YENİDOĞAN SARILIĞI NE ZAMAN GEÇER?

Bebeklerde görülen sarılığın ne zaman geçeceği sarılığın türüne göre değişmektedir. Genelde fizyolojik normal sarılık 1-2 hafta içinde kendiliğinden düzelirken, eğer sarılık patolojik ise çok uzun sürebilir. Bu durumda bebek tedavi edilmelidir.

YENİDOĞAN SARILIĞINDA NE ZAMAN DOKTORA BAŞVURULMALIDIR?

  • Kandaki bilirubin düzeyi:
  • 5 ile 8 mg/dl aralığında ise baş ve boyun bölgesinde,
  • 8 ile 10 mg/ aralığında ise gövdenin üst bölümünde,
  • 10 ile 13 mg/dl aralığında ise gövdenin alt kısmında,
  • 13 ile16 mg/dl aralığında ise kol ve bacaklarda,
  • 20 mg/dl civarında ise eller ve ayaklarda sararma ortaya çıkar.

Eğer bebeğinizde;

  • Sarılık doğduktan sonra ilk 24 saat içinde başlamışsa,
  • Sarılık vücuda yayılıyor ve daha koyu bir renk alarak şiddetleniyorsa,
  • Bebekte 37,5 ve daha üzeri ateş varsa,
  • Bebeğin emmiyorsa ve sürekli uyuyorsa,
  • Bebek halsiz ve hasta gözüküyorsa,
  • Bebeği uyandıramıyorsanız mutlaka doktora başvurunuz.

YENİDOĞAN SARILIĞI NASIL TEDAVİ EDİLİR?

Fizyolojik sarılık kendiliğinden geçtiğinden genelde herhangi bir tedavi gerektirmez. Uzamış sarılık (14 günden daha uzun süren) ve şiddetli sarılık gibi durumlar yine hastalık göstergesidir. Bu vakaların hastanede kalması gerekebilir. Bebeğin durumu ve ne kadarlık olduğu dikkate alınarak bilirubin seviyesinin  15 mg/dL'nin üzerinde olması halinde en sık uygulanan tedavi yöntemi fototerapidir. Fototerapi ışık tedavisidir. Bu tedavide ışık sarılığa neden olan bilirubinin idrarda çözünerek vücuttan atılmasını sağlar.

Fototerapide;

  • Bebek üzerinde sadece bezi ile kalacak şekilde soyulur,
  • Bebeğin gözleri maske ile ışıktan korunur,
  • Bebek ışık kaynağının altına yatırılır.
  • Bebek sık şekilde beslenir.
  • Fototerapi bebeğe herhangi bir şekilde zarar vermez.

Bilirubin düzeyi çok yükselmiş bebeklerde ise kan değişimi yapılması gerekebilir.

BEBEĞİMİN SARILIK OLMAMASI İÇİN NE YAPMALIYIM?

Bebeğinizin sarılık olmaması için en etkili yok emzirmektir.  Sarılığın önlenmesinde anne sütü ile beslenme önem taşıyor. Bu yüzden tercihen doğumu takip eden ilk saatte emzirmeye başlamak gerekmektedir. Emzirme sıklığının artması sarılık gelişme olasılığını azaltır. İlk günlerinde annelere günde en az 8-12 kez emzirmeleri önerilir.

YENİDOĞAN SARILIĞINDA YAPILMAMASI GEREKENLER NELERDİR?

  • Yenidoğan bebeklere hiçbir koşulda su ya da şekerli su verilmemelidir.
  • Emzirmeye son verilmemelidir. Hatta çok sık şekilde emzirmeye devam edilmelidir. (İleri anne sütü sarılığı hariç)
  • Bebeğin üzerine sarı tülbent örtülmemelidir. Gerçek rengi görmeyi engelleyebilir.
  • Işığın altına yatırmayın.

Tüm bunların yerine bebeğinizi bol bol emzirin. Çünkü sarılık tedavisinde anne sütü çok önemli bir rol üstlenmektedir. Çünkü bebek daha çok emdikçe bağırsakları daha fazla çalışır, bu da bilirubin pigmentini kakasıyla birlikte vücudundan atmasını kolaylaştırır.

 



Bu makale hakkında yorum yapmak ister misiniz ? Tecrübelerinizi paylaşabilirsiniz